Seksyen 18B OSHA 1994: Pentaksiran Risiko, HIRARC dan Penilaian Pakar
Seksyen 18B OSHA 1994 mewajibkan setiap majikan, orang yang bekerja sendiri (self-employed person) dan prinsipal menilai risiko keselamatan dan kesihatan yang dihadapi oleh sesiapa sahaja yang mungkin terjejas oleh kerja mereka, kemudian melaksanakan kawalan yang diperlukan. Kewajipan ini berkuat kuasa sejak 1 Jun 2024. HIRARC ialah kaedah umum JKKP, manakala risiko bising, bahan kimia, ergonomik dan psikososial dinilai melalui kaedah JKKP tersendiri.
- MD (NNSMA, Rus)
- MScCH (Occ. Health, UKM)
- MBA (ARU, UK)
- OHD (NIOSH)
- MRO (AOEMM)
- TTT (HRDF)
- SSM 202001013523 (OSHMED Solutions Sdn Bhd)
- Penyedia latihan berdaftar JKKP SL/22/22/181036, sah hingga 21 Julai 2028
- Pendaftaran Penuh MMC 55275 (Dr. Wan Muhammad Zulhusni)
- Doktor Kesihatan Pekerjaan JKKP HQ/16/DOC/00/454
- DMAC/EDTCmed 263
- OEUK OEUK/2024/3751
OSHMed Solutions Sdn Bhd ialah perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan serta penyedia latihan berdaftar JKKP (ergonomik) di Kajang, Selangor. Kami bukan klinik. Ujian perubatan diatur melalui pusat yang diluluskan.
- Setiap majikan, orang yang bekerja sendiri dan prinsipal wajib menjalankan pentaksiran risiko.
- Pentaksiran meliputi sesiapa yang mungkin terjejas di tempat kerja, bukan pekerja sahaja.
- Jika kawalan risiko diperlukan, laksanakannya: menilai sahaja tidak mencukupi.
- HIRARC 2008 ialah kaedah umum JKKP; menurut JKKP, kaedah ini untuk hazard fizikal.
- Bising, bahan kimia, ergonomik dan psikososial dinilai mengikut kaedah JKKP tersendiri.
- Pelanggaran: denda sehingga RM500,000, penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya.
Apakah kehendak seksyen 18B OSHA 1994?
Ada dua kehendak. Seksyen 18B(1) mewajibkan pentaksiran risiko (risk assessment) terhadap risiko keselamatan dan kesihatan yang timbul daripada pengusahaan (undertaking) anda kepada sesiapa yang mungkin terjejas di tempat kerja. Seksyen 18B(2) pula mewajibkan anda melaksanakan kawalan yang ditunjukkan oleh pentaksiran itu untuk menghapuskan atau mengurangkan risiko tersebut.
Seksyen 18B(3) mentakrifkan pentaksiran risiko sebagai “proses membuat penilaian risiko kepada keselamatan dan kesihatan yang timbul daripada bahaya semasa bekerja dan menentukan langkah-langkah yang wajar bagi pengawalan risiko”. Seksyen 15 pula masih mewajibkan setiap majikan memastikan, setakat yang praktik, keselamatan, kesihatan dan kebajikan pekerjanya.
Ringkasnya: seksyen 18B bermaksud nilai, kemudian bertindak. Akta tidak menetapkan kaedah, jadi simpan rekod yang membuktikan kedua-duanya.
Siapakah yang wajib mematuhi seksyen 18B, dan sejak bila?
Setiap majikan, orang yang bekerja sendiri dan prinsipal, tanpa had minimum bilangan pekerja. Akta A1648 memasukkan seksyen 18B, yang berkuat kuasa sejak 1 Jun 2024 melalui P.U. (B) 128/2024. Akta ini meliputi semua tempat kerja di Malaysia, termasuk perkhidmatan awam dan badan berkanun.
Hanya kerja dalam Jadual Pertama yang dikecualikan: pekerjaan domestik, angkatan tentera dan kerja di atas kapal yang tertakluk kepada Ordinan Perkapalan Saudagar. Had lima orang pekerja yang mungkin pernah anda dengar ialah bagi kewajipan OSH coordinator di bawah seksyen 29A; lihat panduan OSH coordinator kami.
Semakan kendiri: apakah penilaian khusus yang diperlukan untuk pentaksiran risiko seksyen 18B anda?
Jawab tujuh soalan ringkas tentang tempat kerja anda. Setiap jawapan Ya menunjukkan hazard yang dinilai oleh JKKP melalui kaedahnya sendiri, selain HIRARC umum. Alat ini membantu saringan awal, bukan pentaksiran, dan tidak memerlukan butiran peribadi atau perubatan.
1. Bising: adakah pekerja perlu meninggikan suara untuk bercakap pada jarak sedepa, atau adakah anda menggunakan mesin tekan, pengisar, pemampat atau mesin seumpamanya?
2. Bahan kimia: adakah pekerja menggunakan, mencampur, menyembur atau membersihkan sesuatu dengan produk berlabel bahaya atau disertakan dengan risalah data keselamatan (SDS)?
3. Bahan kimia: adakah chemical health risk assessment (CHRA) anda mengesyorkan pemantauan pendedahan, atau adakah CHRA itu sudah berusia lebih lima tahun?
4. Ergonomik: adakah tugas melibatkan aktiviti mengangkat yang berulang, postur janggal, pergerakan berulang, alat bergetar, atau duduk atau berdiri dalam tempoh yang lama?
5. Ergonomik: adakah pekerja mengadu sakit atau lenguh yang dikaitkan dengan tugas mereka?
6. Psikososial: adakah terdapat tanda tekanan kerja, seperti beban kerja yang berat, waktu kerja yang panjang, konflik atau aduan buli?
7. Umum: adakah HIRARC bertulis anda berusia lebih tiga tahun, sudah tidak terkini selepas perubahan proses, atau belum dibuat?
Bagaimanakah cara menjalankan pentaksiran risiko seksyen 18B dengan HIRARC?
Ikut Garis Panduan HIRARC 2008 terbitan JKKP, iaitu kaedah umum di halaman pentaksiran risiko JKKP. Majikan menugaskan individu terlatih untuk mengetuai pasukan yang memahami proses berkenaan, dan pasukan itu melalui empat langkah, bermula dengan mengelaskan aktiviti kerja hingga melaksanakan kawalan.
- Kelaskan aktiviti kerja mengikut kawasan, peringkat proses atau tugas (HIRARC 4.3.1).
- Kenal pasti hazard dalam kerja rutin dan bukan rutin, berpandukan pemeriksaan, rekod insiden dan aduan pekerja (4.3.2).
- Anggarkan risiko: kemungkinan (1 hingga 5) didarab dengan keterukan (1 hingga 5), dengan mengambil kira kawalan sedia ada (4.3.3).
- Kawal risiko: hapuskan atau gantikan dahulu, kemudian kawalan kejuruteraan (engineering control) dan kawalan pentadbiran, dengan kelengkapan pelindung diri (personal protective equipment) sebagai pilihan terakhir (seksyen 5).
| Skor (kemungkinan x keterukan) | Tahap | Tindakan |
|---|---|---|
| 15 hingga 25 | Tinggi | Bertindak segera; rekodkan tindakan dan tarikh siap |
| 5 hingga 12 | Sederhana | Rancang kawalan, dengan langkah sementara jika perlu |
| 1 hingga 4 | Rendah | Boleh diterima; tetapi tangani segera jika mudah dan cepat |
Soalan Lazim JKKP menghuraikan urutan yang sama, dan Garis Panduan HIRARC 2008 JKKP menyediakan borang serta contoh kerja.
Bilakah HIRARC tidak mencukupi untuk seksyen 18B?
Apabila hazard itu ialah hazard kesihatan (health hazard). Menurut JKKP, kaedah HIRARC 2008 bertujuan menaksir hazard fizikal (physical hazard), manakala hazard kesihatan perlu ditaksir dengan garis panduan yang khusus untuknya. Bising dan bahan kimia juga tertakluk pada kewajipan penilaian yang berasingan di sisi undang-undang, jadi HIRARC anda patut membawa kepada penilaian itu, bukan menggantikannya.
| Hazard | Penilaian khusus | Siapa | Asas | Panduan |
|---|---|---|---|---|
| Bising | Pengenalpastian bising (noise identification) oleh majikan, kemudian noise risk assessment (NRA) jika bising berlebihan (excessive noise) mungkin wujud | Penaksir risiko bising (noise risk assessor) berdaftar JKKP | Peraturan Pendedahan Bising 2019, per. 3 dan 4 | Peraturan bising; NRA |
| Bahan kimia berbahaya kepada kesihatan | Chemical health risk assessment (CHRA) sebelum kerja dimulakan; pemantauan pendedahan bahan kimia (CEM) jika disyorkan oleh CHRA | Penaksir berdaftar JKKP; juruteknik higien (hygiene technician) berdaftar bagi CEM | USECHH 2000, per. 9, 11 dan 26 | CHRA; CEM |
| Faktor risiko ergonomik | Initial ergonomic risk assessment (ERA), kemudian advanced ERA jika perlu | Orang terlatih (ETP) | Garis Panduan ERA JKKP 2017, 2.2 | ERA; Kos ERA |
| Risiko psikososial | Pentaksiran risiko psikososial PRisMA | Psychosocial Trained Person (PTP) | PRisMA JKKP 2024, 08.1 dan 09 | PRisMA |
Peraturan ini dibuat di bawah seksyen 66 Akta 514 dan mempunyai penalti tersendiri: kegagalan mengenal pasti bising berlebihan boleh dikenakan denda sehingga RM10,000, penjara sehingga setahun, atau kedua-duanya (peraturan 3(3)). CHRA dan pemantauan pendedahan di tempat kerja juga ialah aktiviti Jadual Kelima yang dikhaskan untuk orang kompeten (competent person) berdaftar (seksyen 31B).
Kakitangan anda sendiri boleh menjalankan initial ERA selepas menamatkan kursus Ergonomic Trained Person. PRisMA pula meminta majikan melantik Psychosocial Trained Person; garis panduan itu menghendaki latihan yang sesuai, bukan pendaftaran.
Tidak pasti apakah penilaian yang diperlukan untuk fail seksyen 18B anda?
Hantar HIRARC semasa anda, atau senarai proses, bahan kimia dan kawasan bising. OSHMed akan mencadangkan penilaian khusus yang mungkin terpakai berserta cara merangka skopnya sekali gus.
Bagaimanakah pentaksiran risiko seksyen 18B didokumenkan dan dikaji semula?
Seksyen 18B tidak menyenaraikan dokumen atau tempoh kajian semula, oleh itu rujuk panduan JKKP. Menurut HIRARC 2008, setiap pentaksiran mesti didokumenkan sepenuhnya, ditandatangani oleh pegawai yang bertanggungjawab bagi kawasan itu, diluluskan oleh pengurusan, dimaklumkan kepada pekerja dan dikaji semula setiap tiga tahun atau apabila proses berubah. Penilaian khusus mempunyai kitaran tersendiri.
| Perkara | Kajian semula atau ulangan | Simpan laporan | Sumber |
|---|---|---|---|
| HIRARC | Setiap tiga tahun, atau apabila proses atau aktiviti berubah | Sekurang-kurangnya tiga tahun | HIRARC 2008, 6.1 dan 6.2 |
| Noise risk assessment | Dalam tempoh lima tahun, atau lebih awal jika diarahkan oleh JKKP | 30 tahun | Peraturan Pendedahan Bising 2019, per. 4(8) dan 11 |
| CHRA | Selepas perubahan ketara, selepas lima tahun, atau apabila diarahkan oleh JKKP | 30 tahun | USECHH 2000, per. 10 dan 13 |
| CEM bagi bahan kimia Jadual II | Pada selang masa tidak melebihi enam bulan | 30 tahun bagi rekod pendedahan diri | USECHH 2000, per. 26 |
| PRisMA | Selepas 12 bulan jika mana-mana komponen berisiko tinggi; jika tidak, selepas dua tahun atau apabila perlu | Sekurang-kurangnya tujuh tahun, secara sulit | PRisMA 2024 |
Simpan satu fail bagi setiap tapak yang mengandungi HIRARC, laporan penilaian khusus, pelan tindakan berserta nama pegawai yang bertanggungjawab dan tarikhnya, serta bukti kawalan telah dilaksanakan. Fail ini menunjukkan perkara yang anda temui dan tindakan yang telah diambil, iaitu inti pati seksyen 18B(1) dan (2).
Apakah penalti jika melanggar seksyen 18B?
Di bawah seksyen 19, pelanggaran boleh dikenakan denda sehingga RM500,000, penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya. Akta A1648 menaikkan had denda maksimum daripada RM50,000. Pengarah dan pengurus boleh didakwa bersama-sama syarikat di bawah seksyen 52, melainkan mereka dapat membuktikan pembelaan dalam seksyen itu. Untuk kes tertentu, rujuk Akta atau JKKP.
Bagaimanakah cara memilih perunding yang menjalankan penilaian khusus?
Semak pendaftaran JKKP individu tersebut bagi aktiviti berkenaan, padanan skop dengan HIRARC anda, hasil kerja yang diserahkan, dan sama ada kerja berkaitan boleh dibuat dalam lawatan tapak yang sama. Bagi CHRA dan pemantauan pendedahan, pendaftaran ialah kehendak undang-undang di bawah seksyen 31B.
- Pendaftaran: nama dan nombor myKKP individu yang menandatangani laporan, disemak dalam daftar JKKP.
- Skop: kawasan, proses dan hazard daripada HIRARC anda, bukan pakej umum.
- Hasil kerja: laporan bertulis yang mengandungi dapatan dan syor, serta tindakan susulan yang dikehendaki oleh peraturan.
- Susunan kerja: penilaian bising, bahan kimia dan ergonomik di tapak yang sama dirancang sekali gus untuk mengurangkan lawatan berulang.
OSHMED Solutions Sdn Bhd di Kajang, Selangor, berkhidmat untuk majikan di seluruh Malaysia. OSHMed merangka skop dan menyelaras NRA, CHRA, CEM dan ERA, yang dijalankan oleh penaksir berdaftar JKKP jika diwajibkan oleh undang-undang; setiap laporan menamakan penaksir serta nombor myKKP mereka. OSHMed juga mengendalikan kursus ETP berdaftar JKKP (SL/22/22/181036) dan latihan pentaksiran risiko psikososial untuk pasukan HR dan KKP. Lihat perkhidmatan penilaian dan latihan kami.
- HIRARC anda menyenaraikan hazard bising, bahan kimia, ergonomik atau tekanan, tetapi belum ada penilaian khusus.
- Anda menggunakan bahan kimia yang mempunyai risalah data keselamatan tetapi tiada CHRA, atau CHRA itu telah melebihi lima tahun.
- Proses, mesin atau susun atur telah berubah sejak pentaksiran terakhir.
- Kontraktor bekerja di tapak anda, tetapi risiko mereka tiada dalam pentaksiran.
Sebelum membuat keputusan: tiga bantahan biasa
Tiga bantahan sering timbul apabila majikan merancang kerja seksyen 18B: kami sudah ada HIRARC, kami syarikat kecil atau sekadar pejabat, dan pegawai keselamatan kami boleh buat semuanya. Setiap satu dihuraikan di bawah berdasarkan Akta, garis panduan HIRARC dan peraturan khusus yang berkaitan.
"Kami sudah ada HIRARC, jadi kami sudah patuh."
Hanya bagi hazard fizikal, iaitu tujuan kaedah itu menurut JKKP. Risiko bising, bahan kimia, ergonomik dan psikososial memerlukan penilaian tersendiri, dan seksyen 18B(2) mewajibkan kawalan dilaksanakan, bukan sekadar disenaraikan.
"Syarikat kami kecil, atau sekadar pejabat."
Seksyen 18B tidak mempunyai had bilangan pekerja. Pejabat mungkin kurang hazard, tetapi kerja secara duduk, reka bentuk stesen kerja dan beban kerja tetap perlu dinilai.
"Pegawai keselamatan dan kesihatan kami boleh buat semuanya sendiri."
Pegawai anda boleh mengetuai HIRARC. Namun, CHRA dan pemantauan pendedahan memerlukan individu yang berdaftar bagi aktiviti itu (seksyen 31B), manakala panduan JKKP menghendaki individu terlatih bagi ERA dan PRisMA.
Soalan lazim
Apakah seksyen 18B dalam OSHA 1994?
Seksyen 18B Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (Akta 514) ialah kewajipan untuk menjalankan dan melaksanakan pentaksiran risiko. Maksudnya, nilai risiko yang timbul daripada pengusahaan anda kepada sesiapa yang terjejas, kemudian laksanakan kawalan yang diperlukan. Seksyen ini berkuat kuasa pada 1 Jun 2024.
Adakah HIRARC wajib di Malaysia?
Akta mewajibkan pentaksiran risiko tetapi tidak menamakan kaedahnya. HIRARC 2008 ialah garis panduan umum JKKP, dan Soalan Lazim JKKP menghuraikannya sebagai cara majikan mengurus risiko di tempat kerja. Bising dan bahan kimia mempunyai kaedah tersendiri di bawah peraturan khusus. Untuk kes anda, rujuk JKKP.
Adakah seksyen 18B terpakai bagi syarikat kecil?
Ya. Seksyen ini terpakai kepada setiap majikan, orang yang bekerja sendiri dan prinsipal, tanpa had minimum bilangan pekerja. Had lima orang pekerja hanya berkaitan dengan kewajipan OSH coordinator di bawah seksyen 29A.
Adakah seksyen 18B meliputi kontraktor dan pelawat?
Seksyen 18B(1) meliputi mana-mana orang yang mungkin terjejas oleh pengusahaan anda di tempat kerja, bukan pekerja anda sahaja. Prinsipal juga mempunyai kewajipan berasingan di bawah seksyen 18A terhadap kontraktor yang bekerja di bawah arahan mereka.
Berapa kerapkah HIRARC perlu dikaji semula?
HIRARC 2008 menetapkan kajian semula setiap tiga tahun atau apabila proses atau aktiviti berubah, dan rekod disimpan sekurang-kurangnya tiga tahun. Noise risk assessment dan CHRA pula dikaji semula dalam tempoh lima tahun.
Langkah seterusnya
Jalankan semakan kendiri di atas berpandukan HIRARC semasa anda. Setiap hazard yang memerlukan kaedah JKKP tersendiri patut diberikan penilaian khusus, pegawai yang bertanggungjawab dan tarikh.
Kemudian, hantar HIRARC, daftar bahan kimia atau pelan susun atur tapak anda kepada OSHMed melalui WhatsApp untuk satu cadangan skop menyeluruh. Jika bahan kimia ada dalam senarai anda, mulakan dengan panduan CHRA kami.
Rancang semua penilaian khusus dalam satu skop
Kongsikan HIRARC, daftar bahan kimia dan pelan susun atur tapak melalui WhatsApp atau borang. Kami akan mencadangkan penilaian yang terpakai, individu yang wajib menjalankannya dan susunan pelaksanaannya.
Sumber dan rujukan
Disemak berdasarkan dokumen rasmi di bawah pada 29 Oktober 2026. Undang-undang boleh berubah: sentiasa sahkan versi terkini di laman web JKKP.
- Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (Akta 514), Edisi Cetakan Semula 1.6.2024 termasuk Akta A1648 (seksyen 1, 3, 15, 18A, 18B, 19, 31B, 52, 66, Jadual Pertama dan Jadual Kelima), JKKP
- Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Pindaan) 2022 [Akta A1648]: Penetapan Tarikh Permulaan Kuat Kuasa, P.U. (B) 128/2024, Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Garis Panduan bagi Pengenalpastian Hazard, Penaksiran Risiko dan Kawalan Risiko (HIRARC) 2008 (Prakata, seksyen 4 hingga 6), JKKP
- Garis Panduan: Pentaksiran Risiko (senarai garis panduan pentaksiran risiko JKKP), JKKP
- Soalan Lazim (jawapan tentang pengurusan keselamatan dan kesihatan tempat kerja melalui HIRARC), JKKP
- Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Pendedahan Bising) 2019, P.U. (A) 60/2019 (peraturan 3, 4 dan 11), Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Penggunaan dan Standard Pendedahan Bahan Kimia Berbahaya kepada Kesihatan) 2000, P.U. (A) 131/2000 (peraturan 9 hingga 13 dan 26), Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Guidelines on Ergonomics Risk Assessment at Workplace 2017 (seksyen 1.4.7 dan 2.2), JKKP
- Guidelines on Psychosocial Risk Assessment and Management at the Workplace (PRisMA) 2024 (seksyen 08.1, 09.2 dan 09.4; penilaian semula dan penyimpanan rekod), JKKP
Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat umum untuk majikan dan bukan nasihat undang-undang. Keperluan bergantung pada tempat kerja, proses dan undang-undang semasa. Untuk membuat keputusan bagi premis anda, berbincanglah dengan orang kompeten berdaftar JKKP atau hubungi JKKP.