Pengawasan Perubatan Pekerja: Cara Menyediakan Program USECHH
Pengawasan perubatan (medical surveillance) diwajibkan apabila penilaian risiko kesihatan bahan kimia (chemical health risk assessment, CHRA) menunjukkan pengawasan kesihatan (health surveillance) diperlukan bagi pekerja yang terdedah kepada bahan kimia berbahaya kepada kesihatan (USECHH 2000, peraturan 27). Bahagian perubatan dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan (occupational health doctor, OHD) berdaftar JKKP. Bagi bahan kimia Jadual II seperti plumbum, benzena atau isosianat, pemeriksaan dijalankan pada sela masa tidak melebihi 12 bulan.
- MD (NNSMA, Rus)
- MScCH (Occ. Health, UKM)
- MBA (ARU, UK)
- OHD (NIOSH)
- MRO (AOEMM)
- TTT (HRDF)
- SSM 202001013523 (OSHMED Solutions Sdn Bhd)
- Penyedia latihan berdaftar JKKP SL/22/22/181036, sah hingga 21 Julai 2028
- Pendaftaran Penuh MMC 55275 (Dr. Wan Muhammad Zulhusni)
- Doktor Kesihatan Pekerjaan JKKP HQ/16/DOC/00/454
- DMAC/EDTCmed 263
- OEUK OEUK/2024/3751
OSHMed Solutions Sdn Bhd ialah perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan serta penyedia latihan berdaftar JKKP (ergonomik) di Kajang, Selangor. Kami bukan klinik. Ujian perubatan diatur melalui pusat yang diluluskan.
- Pencetus: CHRA menyatakan pengawasan kesihatan perlu (USECHH peraturan 27(1)).
- Bahagian perubatan dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan (OHD) berdaftar JKKP.
- Bahan kimia Jadual II: pemeriksaan pada sela tidak melebihi 12 bulan.
- Keputusan tidak normal: pekerja dipindahkan dalam tempoh satu hari bekerja (panduan JKKP).
- OHD menghantar laporan ringkasan (USECHH 4) kepada JKKP dalam 30 hari.
- Simpan rekod pengawasan kesihatan selama 30 tahun; pekerja boleh melihat rekod sendiri.
Apakah pengawasan perubatan, dan apakah pemeriksaan pengawasan perubatan?
Pengawasan perubatan ialah pemantauan pekerja untuk mengenal pasti perubahan kesihatan akibat pendedahan kepada bahan kimia berbahaya kepada kesihatan (chemicals hazardous to health) di tempat kerja (USECHH 2000, peraturan 2). Ia melibatkan pemeriksaan klinikal oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan (OHD) berdaftar JKKP: sejarah perubatan, pemeriksaan fizikal dan ujian bagi organ yang boleh terjejas oleh bahan kimia itu.
Bilakah tempat kerja anda memerlukan program pengawasan perubatan?
Apabila penilaian risiko kesihatan bahan kimia (CHRA) menunjukkan pengawasan kesihatan diperlukan bagi pekerja yang terdedah, atau mungkin terdedah, kepada bahan kimia berbahaya kepada kesihatan (peraturan 9(2)(i) dan 27(1)). Bagi bahan kimia Jadual II, program itu merangkumi pengawasan perubatan pada sela tidak melebihi 12 bulan (peraturan 27(3)).
Seksyen 3.1.6 Guidelines on Medical Surveillance Programme at The Workplace 2023 terbitan JKKP menyenaraikan pencetus yang lazim:
- Pemantauan udara (air monitoring) mencapai separuh atau lebih had 8 jam, atau melebihi had siling, had pendedahan maksimum atau had jangka pendek.
- Bahan kimia bertanda “skin” dalam Jadual I USECHH, dengan kemungkinan sentuhan kulit.
- Pemantauan biologi (biological monitoring) melebihi had pendedahan biologi (BEL).
- Aduan kesihatan yang sepadan dengan kesan bahan kimia itu, jika ada ujian yang sah.
Jadual II menyenaraikan 34 entri, antaranya plumbum, merkuri, kadmium, arsenik, benzena, n-heksana, trikloroetilena, isosianat, silika kristal bebas, sebatian kromium, minyak mineral, monomer vinil klorida dan racun perosak. Jika CHRA anda menamakan salah satu bahan ini bagi sesuatu unit kerja, semak syor laporan itu bagi unit tersebut.
Perubahan akan datang. Mulai 15 Oktober 2027, P.U. (A) 359/2026, iaitu Perintah Larangan Penggunaan Bahan 2026, melarang penggunaan benzena, karbon disulfida, karbon tetraklorida dan n-heksana melebihi kepekatan tertentu untuk kerja pembersihan dan penyahgris. Penggantian bahan kimia ialah sebab yang diiktiraf untuk menamatkan program (Garis Panduan, 7.6), jadi rancang sebarang penggantian bersama OHD anda.
Ringkasnya: CHRA menentukan sama ada pengawasan perubatan diperlukan, manakala OHD menentukan cara pelaksanaannya.
Adakah tempat kerja anda memerlukan program pengawasan perubatan?
Jawab lapan soalan tentang bahan kimia dan CHRA anda. Soalan ini mengikut peraturan 27 USECHH 2000 dan seksyen 3.1.6 Garis Panduan JKKP 2023. Ini alat bantu perancangan, bukan nasihat perubatan: hanya Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP boleh merangka program. Tiada data peribadi dikumpul; jawapan anda kekal dalam pelayar anda.
1. Adakah laporan CHRA anda menyatakan pengawasan kesihatan atau pengawasan perubatan perlu bagi mana-mana unit kerja?
2. Adakah pekerja terdedah, atau mungkin terdedah, kepada bahan kimia dalam Jadual II USECHH (contohnya plumbum, merkuri, benzena, n-heksana, isosianat, silika kristal bebas, sebatian kromium atau racun perosak)?
3. Adakah keputusan pemantauan udara mencapai separuh had purata 8 jam, atau melebihi had siling, had pendedahan maksimum atau had jangka pendek?
4. Adakah pekerja mengendalikan bahan kimia bertanda "skin" dalam Jadual I USECHH, bagi tugas yang berisiko menyebabkan sentuhan pada kulit?
5. Adakah mana-mana keputusan pemantauan biologi melebihi had pendedahan biologi (BEL)?
6. Adakah pekerja melaporkan gejala yang mereka kaitkan dengan bahan kimia di tempat kerja?
7. Adakah JKKP pernah mengarahkan anda menjalankan pengawasan perubatan?
8. Adakah anda mempunyai CHRA bagi setiap unit kerja yang menggunakan bahan kimia, dibuat atau dikaji semula dalam lima tahun lalu tanpa perubahan ketara sejak itu?
Apakah yang berlaku dalam program, dan berapa kerap pekerja diperiksa?
OHD menyemak laporan CHRA dan pemantauan anda, kemudian memeriksa setiap pekerja yang terlibat: pemeriksaan asas sebelum pendedahan, pemeriksaan berkala (periodic examination) sekurang-kurangnya sekali dalam 12 bulan, pemeriksaan kembali bertugas selepas pemindahan, dan pemeriksaan keluar (exit examination). Pemeriksaan setiap tiga atau enam bulan disyorkan jika ada pemindahan atau kebimbangan kesihatan.
| Pemeriksaan | Bila |
|---|---|
| Prapenempatan (pre-placement) | Sebelum bekerja di unit kerja baharu, atau apabila bahan kimia baharu diperkenalkan; inilah garis asas |
| Berkala | Sekurang-kurangnya sekali dalam 12 bulan, atau lebih awal jika disyorkan oleh OHD |
| Kembali bekerja | Sebelum tamat tempoh pemindahan daripada pendedahan |
| Tamat perkhidmatan | Apabila pekerja meninggalkan unit berisiko, sebaik-baiknya dalam tempoh enam bulan sebelumnya |
Setiap pemeriksaan meliputi sejarah pekerjaan dan perubatan, pemeriksaan fizikal serta ujian organ sasaran (target organ) seperti ujian darah, X-ray dada atau spirometri jika berkaitan, termasuk kesesuaian memakai respirator. OHD mengesahkan sama ada setiap pekerja layak atau tidak layak bekerja dengan bahan kimia itu (borang USECHH 3). Sampel dihantar ke makmal yang diakreditasi (accredited laboratory) oleh Jabatan Standard Malaysia.
Sesetengah bahan kimia mempunyai jadual tersendiri: bagi plumbum tak organik, ujian plumbum darah seterusnya bergantung pada keputusan terakhir, antara enam minggu hingga enam bulan sekali. Program hanya boleh ditamatkan dengan justifikasi bertulis daripada OHD, contohnya selepas penggantian bahan kimia, atau selepas dua tahun berturut-turut keputusan normal dengan kawalan yang mencukupi.
Perlukan program pengawasan perubatan berdasarkan laporan CHRA anda?
Hantar laporan CHRA anda dan bilangan pekerja yang terdedah di setiap unit kerja. OSHMed akan mencadangkan pelan program: siapa yang terlibat, berapa kerap mereka diperiksa, dan cara rekod serta tindakan susulan diuruskan.
Siapakah yang bertanggungjawab atas setiap bahagian program?
Majikan bertanggungjawab ke atas program ini dan membiayainya. Penaksir CHRA berdaftar JKKP menentukan sama ada ia perlu, juruteknik higien (hygiene technician) berdaftar mengukur pendedahan, dan OHD berdaftar JKKP menjalankan bahagian perubatan. Dalam program OSHMed, klinik rakan kami menjalankan pemeriksaan dan ujian, sampel dianalisis di makmal yang diakreditasi, dan kami menyelaras keseluruhannya.
| Peranan | Tanggungjawab |
|---|---|
| Majikan | Melantik OHD, memindahkan pekerja atas nasihat OHD, menyimpan rekod (peraturan 27 dan 28) |
| Doktor Kesihatan Pekerjaan | Pemeriksaan, sijil kesesuaian, nasihat pemindahan, laporan kepada JKKP |
| Nova Care Sdn Bhd (klinik rakan) | Menjalankan dan membilkan pemeriksaan serta ujian |
| OSHMed | Merancang dan menyelaras: senarai pekerja, jadual, rekod dan tindakan susulan |
OSHMed Solutions Sdn Bhd (SSM 202001013523) ialah perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan di Kajang, Selangor, yang berkhidmat untuk majikan di seluruh Malaysia. OSHMed bukan klinik dan tidak memeriksa pekerja atau mengendalikan makmal. Kami menyediakan senarai pekerja berdasarkan CHRA anda, menyusun pusingan pemeriksaan mengikut syif, menyimpan rekod dan memantau tindakan susulan bagi pemindahan serta ujian semula. Bahagian perubatan dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP; pemeriksaan dan ujian dijalankan serta dibilkan oleh klinik rakan kami, Nova Care Sdn Bhd, No. 32 Jalan Reko Sentral 4, Kajang. Bagi pekerja yang terdedah kepada bunyi bising, Nova Care juga merupakan pusat ujian audiometrik yang diluluskan JKKP (JKKP/2025/11-02/00027, sah hingga 11 Februari 2028). Lihat panduan pemuliharaan pendengaran kami, halaman hearing conservation programme dan halaman perkhidmatan kami.
Apakah yang berlaku jika keputusan pekerja tidak normal?
OHD boleh mengesyorkan perlindungan pemindahan perubatan (medical removal protection): pekerja dijauhkan daripada bahan kimia itu sementara punca disiasat dan kawalan ditambah baik. Peraturan 28 meletakkan tugas ini kepada majikan, dan Garis Panduan JKKP 2023 menyatakan pemindahan patut dibuat dalam satu hari bekerja. Pekerja kembali bertugas apabila pemeriksaan susulan menunjukkan keputusan yang baik.
- Pekerja yang hamil atau sedang menyusukan anak mesti dijauhkan daripada pendedahan setelah dimaklumkan oleh OHD (peraturan 28(2)).
- OHD melaporkan pemindahan dan keputusan tidak normal kepada JKKP dalam borang USECHH 5i dan 5ii.
- Keracunan pekerjaan (occupational poisoning) atau penyakit pekerjaan (occupational disease) dilaporkan kepada pejabat JKKP terdekat dalam tempoh tujuh hari (Peraturan-Peraturan Pemberitahuan 2004, peraturan 7).
- Pekerja yang tidak sihat selepas terdedah kepada bahan kimia perlu mendapatkan bantuan perubatan segera; hubungi 999 semasa kecemasan.
Apakah borang dan rekod yang diwajibkan undang-undang?
Majikan menyimpan setiap rekod pengawasan kesihatan selama 30 tahun dari tarikh catatan terakhir (peraturan 27(4)), membenarkan pekerja melihat rekod sendiri selepas memberikan notis yang munasabah (peraturan 27(6)) dan berkongsi keputusan kolektif tanpa nama dalam latihan (peraturan 22(2)(b)). OHD merekodkan keputusan dalam borang USECHH 1 hingga 5 dan menghantar ringkasan kepada JKKP dalam tempoh 30 hari.
| Borang | Kandungan | Simpanan majikan | Dihantar kepada JKKP |
|---|---|---|---|
| USECHH 1 | Dapatan pemeriksaan | Tidak (OHD menyimpannya; pekerja menerima salinan) | Tidak |
| USECHH 2 | Keputusan setiap pekerja dari semasa ke semasa | 30 tahun | Tidak |
| USECHH 3 | Sijil kesesuaian | 30 tahun | Tidak |
| USECHH 4 | Ringkasan unit kerja dengan syor | 30 tahun | Ya, dalam 30 hari |
| USECHH 5ii dan 5i | Keputusan tidak normal; pemindahan perubatan | 30 tahun | Ya, bersama USECHH 4 |
Bagaimanakah cara membandingkan penyedia pengawasan perubatan?
Bandingkan sebut harga berdasarkan skop yang sama. Minta setiap penyedia menamakan OHD dan nombor pendaftarannya, menyenaraikan bahan kimia serta unit kerja daripada CHRA anda, menyatakan ujian bagi setiap bahan kimia mengikut Garis Panduan JKKP 2023, menamakan makmal yang diakreditasi, dan mengesahkan siapa yang akan menghantar borang kepada JKKP dalam tempoh 30 hari.
- Pendaftaran: semak OHD dalam carian orang kompeten myKKP dan catat tempoh sah pendaftarannya. Pengawasan perubatan oleh orang yang tidak berdaftar ialah kesalahan di bawah seksyen 31B Akta 514, dengan denda sehingga RM100,000.
- Skop dan ujian: pekerja yang terdedah di setiap unit kerja, bahan kimia dan ujian bagi setiap bahan; inilah yang menentukan kos.
- Tindakan susulan: siapa yang menghantar USECHH 4 dan 5, bila anda menerima USECHH 2 dan 3, dan cara pemindahan serta ujian semula diuruskan.
Harga mengikut skop: bilangan pekerja, bahan kimia, ujian, kekerapan dan tindakan susulan. Kami menyediakan cadangan bertulis bagi setiap program; tiada senarai harga awam.
- CHRA anda menyatakan pengawasan kesihatan perlu, tetapi belum ada pemeriksaan yang ditempah.
- Pekerja mengendalikan bahan kimia Jadual II seperti plumbum, benzena, isosianat atau silika.
- Pusingan pemeriksaan terakhir sudah melebihi 12 bulan yang lalu.
- Keputusan pemantauan biologi melebihi had yang ditetapkan, atau pekerja melaporkan gejala.
Sebelum membuat keputusan: tiga bantahan biasa
Tiga bantahan sering melambatkan pengawasan perubatan: pemeriksaan kesihatan tahunan sudah memadai, kelengkapan pelindung mengurangkan pendedahan, dan tiada tindakan perlu diambil selagi JKKP belum datang memeriksa. Setiap bantahan disemak di bawah berdasarkan USECHH 2000, Akta 514 dan Garis Panduan JKKP 2023, supaya anda dapat melihat jurang sebenar.
"Pemeriksaan kesihatan tahunan kami sudah meliputi perkara ini."
Pemeriksaan kesihatan umum tidak tertumpu kepada pendedahan bahan kimia. Pengawasan perubatan pula berpandukan CHRA anda, menggunakan ujian yang dipilih bagi setiap bahan kimia, dijalankan oleh OHD berdaftar JKKP dan direkodkan dalam borang USECHH.
"Pekerja kami memakai kelengkapan pelindung, jadi pendedahan rendah."
Kelengkapan pelindung hanyalah salah satu bentuk kawalan, dan OHD turut menilai kesesuaian pekerja memakai respirator. Garis Panduan menyatakan program tidak patut dihentikan jika hanya pelindung kulit yang menghalang bahan kimia daripada diserap.
"Kami akan bertindak apabila JKKP datang memeriksa."
USECHH tidak mempunyai peruntukan penalti sendiri, jadi seksyen 51 Akta 514 terpakai: denda sehingga RM100,000, penjara sehingga satu tahun atau kedua-duanya, serta denda sehingga RM2,000 sehari bagi kesalahan berterusan. Pengarah dan pengurus boleh didakwa bersama-sama syarikat (seksyen 52).
Soalan lazim
Apakah pemeriksaan pengawasan perubatan?
Pemeriksaan klinikal yang dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP bagi pekerja yang terdedah kepada bahan kimia berbahaya kepada kesihatan. Ia meliputi sejarah pekerjaan dan perubatan, pemeriksaan fizikal dan ujian organ yang boleh terjejas oleh bahan kimia itu, kadangkala bersama pemantauan biologi. Doktor kemudian mengesahkan sama ada pekerja layak atau tidak layak bagi kerja itu.
Adakah pengawasan perubatan wajib di Malaysia?
Ya, apabila CHRA anda menunjukkan pengawasan kesihatan diperlukan (USECHH 2000, peraturan 27(1)). Bagi bahan kimia dalam Jadual II, program mesti merangkumi pengawasan perubatan pada sela masa tidak melebihi 12 bulan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP.
Apakah Garis Panduan JKKP 2023 tentang pengawasan perubatan?
Garis panduan itu ialah Guidelines on Medical Surveillance Programme at The Workplace 2023 terbitan JKKP. Ia menggantikan garis panduan 2001 dan menerangkan cara Doktor Kesihatan Pekerjaan melaksanakan program di bawah peraturan 27 USECHH 2000: jenis pemeriksaan, pemantauan biologi, pemindahan daripada pendedahan, borang dan rekod.
Siapakah yang menanggung kos pengawasan perubatan?
Kos ditanggung oleh majikan. Seksyen 26 Akta 514 menyatakan majikan tidak boleh mengenakan bayaran kepada pekerja bagi apa-apa perkara yang dibuat atau disediakan di bawah Akta atau peraturannya. Pekerja boleh melihat rekod pengawasan kesihatan mereka sendiri selepas memberi notis munasabah (peraturan 27(6)).
Adakah OSHMed menjalankan pemeriksaan?
Tidak. OSHMed ialah firma perunding, bukan klinik. Kami merancang dan menyelaras program. Bahagian perubatan dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP, manakala pemeriksaan dan ujian dijalankan serta dibilkan oleh klinik rakan kami, Nova Care Sdn Bhd di Kajang.
Langkah seterusnya
Sediakan laporan CHRA terkini anda dan senaraikan pekerja yang terdedah di setiap unit kerja. Jawab semakan kendiri di atas, kemudian minta pelan bertulis daripada kami.
Jika pekerja yang sama juga terdedah kepada bunyi bising, rancang ujian audiometri seiring dengan program ini; panduan pemuliharaan pendengaran kami menerangkan kitaran tahunannya.
Susun jadual program pengawasan perubatan anda
OSHMed merancang dan menyelaras program. Bahagian perubatan dijalankan oleh Doktor Kesihatan Pekerjaan berdaftar JKKP, manakala pemeriksaan dan ujian dijalankan serta dibilkan oleh klinik rakan kami, Nova Care Sdn Bhd.
Sumber dan rujukan
Disemak berdasarkan dokumen rasmi di bawah pada 28 Oktober 2026. Undang-undang boleh berubah: sentiasa sahkan versi terkini di laman web JKKP.
- Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Penggunaan dan Standard Pendedahan Bahan Kimia Berbahaya kepada Kesihatan) 2000, P.U. (A) 131/2000 (peraturan 2, 4, 9, 22, 26 hingga 30, Jadual II), Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Guidelines on Medical Surveillance Programme at The Workplace 2023 (seksyen 1.4, 1.5, 3.1.6, 6.1.2, 7.2 hingga 7.6, 9 dan Jadual 26; Bahagian B, plumbum tak organik), JKKP
- Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (Akta 514), cetakan semula termasuk Akta A1648 (seksyen 26, 31B, 51, 52, Jadual Kelima), JKKP
- Perintah Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Larangan Penggunaan Bahan) 2026, P.U. (A) 359/2026, Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Pemberitahuan Mengenai Kemalangan, Kejadian Berbahaya, Keracunan Pekerjaan dan Penyakit Pekerjaan) 2004, P.U. (A) 128/2004 (peraturan 7), Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Doktor Kesihatan Pekerjaan: peranan, kelayakan dan pendaftaran, JKKP
- Senarai kelulusan Pusat Ujian Audiometrik, entri Nova Care Sdn. Bhd., JKKP
Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat umum untuk majikan dan bukan nasihat undang-undang. Keperluan bergantung pada tempat kerja, proses dan undang-undang semasa. Untuk membuat keputusan bagi premis anda, berbincanglah dengan orang kompeten berdaftar JKKP atau hubungi JKKP.