Medical Check Up Diver di Malaysia: Siapa Perlu dan Apa yang Diuji

Siapakah yang memerlukan pemeriksaan kesihatan penyelam di Malaysia?

Sesiapa yang menyelam untuk bekerja, atau memulakan latihan penyelam untuk bekerja, wajar mempunyai sijil kecergasan menyelam (certificate of medical fitness to dive) yang sah. Ini termasuk penyelam komersial (commercial diver), pembinaan, luar pesisir, akuakultur dan saintifik, serta jurulatih atau jurupandu selam yang bekerja. Penyelam rekreasi (recreational diver) hanya perlu berjumpa doktor jika soal selidik saringan (screening questionnaire) menunjukkan keperluan itu.

Panduan HSE UK (MA1, 2023) menyifatkan penyelaman sebagai aktiviti berisiko tinggi yang kritikal dari segi keselamatan, jadi doktor memberi tumpuan kepada paru-paru, jantung, telinga, tahap kecergasan dan apa-apa keadaan yang boleh menyebabkan hilang upaya secara tiba-tiba di dalam air.

• Penyelam pembinaan dan pesisir pantai, termasuk pemegang sijil Construction Diver CIDB.
• Penyelam luar pesisir (offshore diver); kontraktor lazimnya menetapkan standard yang diterima.
• Penyelam perikanan dan akuakultur, yang disentuh dalam garis panduan JKKP.
• Jurulatih dan jurupandu selam yang bekerja, yang dalam sesetengah keadaan diklasifikasikan oleh DMAC sebagai penyelaman pekerjaan.

Adakah Malaysia mempunyai peraturan khusus untuk pemeriksaan penyelam?

Kami tidak menemui peraturan atau tataamalan Malaysia yang khusus untuk pemeriksaan kesihatan penyelam. Majikan tetap memikul kewajipan am di bawah Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994: seksyen 15 mewajibkan sistem kerja yang selamat dan seksyen 18B mewajibkan penilaian risiko. Dalam amalan, pelanggan, kontraktor atau agensi selam yang menetapkan standard perubatan.

Rujukan Malaysia yang jelas ialah garis panduan JKKP GP (I/M) 7/2001 bagi operasi perikanan dan akuakultur: seksyen 8.7.2 meletakkan tanggungjawab kepada setiap penyelam untuk mendapatkan pensijilan perubatan yang sah daripada doktor yang kompeten dalam perubatan selam (diving medicine). Projek luar pesisir lazimnya menetapkan HSE MA1 dari UK atau EDTC Fitness to Dive Standards dari Eropah.

Apakah yang diperiksa dalam pemeriksaan kesihatan penyelam komersial?

Di bawah HSE MA1, setiap pemeriksaan merangkumi sejarah perubatan dan pemeriksaan fizikal, BMI dan ukur lilit pinggang (waist circumference), tekanan darah, spirometri, ujian kecergasan diikuti dengan bacaan peak flow atau FEV1, serta ujian urin. Audiometri dijalankan pada pemeriksaan pertama. X-ray dada, ECG dan kiraan darah penuh (full blood count) hanya dilakukan jika terdapat petunjuk klinikal (clinical indication).

Keperluan EDTC sedikit berbeza: tiada X-ray dada rutin, ECG rehat pada penilaian pertama, dan audiometri hanya selepas barotrauma telinga (ear barotrauma) atau di bawah program pemuliharaan pendengaran. Pakej pemeriksaan penyelam yang diuruskan melalui OSHMed di Nova Care merangkumi ujian darah dan urin, ECG, X-ray dada, spirometri, audiometri, Chester step test dan rundingan doktor, jadi semak keperluan borang pelanggan anda.

Apakah Chester step test, dan mengapa penyelam perlu melakukannya?

Chester step test ialah ujian kecergasan aerobik submaksimum berperingkat. Anda naik dan turun satu anak tangga rendah mengikut rentak yang semakin laju setiap dua minit sambil kadar denyutan jantung direkodkan, sehingga mencapai 80% daripada kadar denyutan jantung maksimum atau tahap senaman menjadi agak berat, selama tidak lebih daripada 10 minit.

Perisian kemudian menganggarkan pengambilan oksigen maksimum (maximum oxygen uptake, VO2 max). HSE MA1 menetapkan ujian ini pada setiap pemeriksaan kerana penyelam mungkin perlu menyelamatkan diri sendiri atau rakan selam; bacaan peak flow atau FEV1 juga diambil sebelum dan selepas ujian. Sebagai panduan, HSE mencadangkan sijil 12 bulan jika bacaan melebihi 44, sijil lebih pendek atau bersyarat bagi 40 hingga 44, dan biasanya tidak layak di bawah 40 (mililiter oksigen bagi setiap kilogram seminit). EDTC pula menganggap anggaran ini sebagai petunjuk, bukan markah lulus.

Berapa lamakah tempoh sah sijil kecergasan menyelam, dan bilakah ia perlu diperbaharui?

Di bawah HSE MA1, sijil kecergasan menyelam sah untuk tempoh maksimum 12 bulan, dan penyelam yang bekerja mesti diperiksa sekurang-kurangnya setiap 12 bulan. Anda boleh hadir sehingga sebulan lebih awal, dan sijil baharu boleh bermula dari tarikh tamat sijil lama.

EDTC pula menyarankan semakan tahunan dengan pemeriksaan menyeluruh (in-depth) kira-kira setiap lima tahun bagi penyelam muda yang sihat, dan menyatakan bahawa peraturan negara mengatasi panduannya, jadi sahkan tempoh pembaharuan dengan pelanggan anda. Kad selam rekreasi, yang sering disebut “lesen menyelam”, ialah perkara berasingan: pensijilan PADI tidak tamat tempoh.

Apakah yang boleh menyebabkan penyelam tidak layak, dan apakah yang berlaku selepas sakit?

HSE MA1 menganggap kehamilan, sista atau bula besar pada paru-paru, sawan (dengan pengecualian terhad), klaustrofobia dan anemia sel sabit sebagai sebab tidak layak menyelam. Sejarah pneumotoraks spontan, asma atau diabetes memerlukan pendapat pakar perubatan selam. Doktor juga boleh memperakui anda layak dengan sekatan (fit with restrictions) dari segi kedalaman, tempoh atau jenis penyelaman.

Penilaian semula juga diperlukan, walaupun sijil masih sah, selepas penyakit penyahmampatan (decompression illness) atau sebarang penyakit atau kecederaan yang menyebabkan anda tidak bekerja lebih daripada 14 hari.

Adakah penyelam rekreasi memerlukan kelulusan doktor?

Tidak semestinya. Diver Medical Participant Questionnaire yang digunakan oleh agensi latihan selam mengandungi 10 soalan. Jika anda menjawab “tidak” bagi semua soalan, penilaian perubatan tidak diperlukan. Jawapan “ya” bagi soalan 3, 5 atau 10, atau bagi mana-mana perkara di halaman kedua, bermaksud anda perlu mendapatkan kelulusan doktor terlebih dahulu.

Borang ini disediakan oleh Diver Medical Screen Committee bersama UHMS dan DAN. Halaman ketiganya ialah borang penilaian doktor, jadi bawa ketiga-tiga halaman.

Bagaimanakah cara memilih penyedia pemeriksaan kesihatan penyelam?

Semak empat perkara: doktor pemeriksa terlatih untuk memeriksa penyelam, pemeriksaan mengikut standard yang ditetapkan pelanggan, sijil menyatakan status layak, layak dengan sekatan atau tidak layak berserta tempoh sah, dan rekod terdahulu anda boleh dibandingkan. Sijil yang ditolak pelanggan bermakna anda perlu membuat temu janji kali kedua.

OSHMed Solutions Sdn Bhd ialah perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan di Kajang, Selangor, yang berkhidmat untuk majikan di seluruh Malaysia. Kami bukan klinik. Kami menyelaras tempahan, menyemak borang pelanggan anda dan mengatur temu janji berkumpulan. Pemeriksaan dijalankan dan dibilkan oleh klinik rakan kami, Nova Care Sdn Bhd, No. 32 Jalan Reko Sentral 4, Kajang, dan sijil dikeluarkan oleh doktor pemeriksa di sana. Atas permintaan, kami boleh mengesahkan senarai kompetensi doktor tersebut. Untuk pemeriksaan berpasukan, minta sebut harga tempahan berkumpulan atau lihat halaman perkhidmatan kami.

Sebelum membuat keputusan: tiga bantahan biasa

Tiga alasan sering melambatkan pemeriksaan penyelam: kad selam dianggap sudah memadai, pemeriksaan tahun lalu dirasakan masih baharu, dan pelanggan belum menetapkan standard. Setiap satu dihuraikan di bawah berdasarkan HSE MA1, standard EDTC dan soal selidik perubatan penyelam, supaya anda boleh membuat keputusan sebelum projek bermula.

"Kad selam saya sudah memadai."

Kad menunjukkan latihan, bukan kecergasan semasa. Kad itu tidak tamat tempoh, tetapi kursus dan kerja tetap memerlukan kelulusan perubatan.

"Saya sudah buat pemeriksaan tahun lalu."

Sijil HSE sah sehingga 12 bulan, dan penyakit yang berpanjangan memerlukan penilaian baharu. Bandingkan tarikh tamat sijil dengan tarikh tamat projek.

"Pelanggan belum menamakan standard."

Tanya dahulu kerana pemeriksaan menggunakan borang yang salah mungkin perlu diulang. Jika tiada pilihan khusus, pemeriksaan yang direkodkan mengikut HSE MA1 atau EDTC memberikan anda rekod yang jelas.

Soalan lazim

Langkah seterusnya

Mulakan dengan borang: tanya pelanggan anda tentang standard yang terpakai, semak tarikh tamat sijil terakhir dan gunakan perancang tempahan di atas. Kemudian hantar butiran tempahan berkumpulan anda atau WhatsApp OSHMed. Artikel ini ialah maklumat umum, bukan nasihat perubatan; doktor pemeriksa yang menentukan kecergasan anda untuk menyelam.

Merancang pemeriksaan kesihatan lain untuk pasukan yang sama? Lihat pengawasan perubatan, ujian audiometri dan latihan first aider.

Sumber dan rujukan

Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat umum untuk majikan dan bukan nasihat undang-undang. Keperluan bergantung pada tempat kerja, proses dan undang-undang semasa. Untuk membuat keputusan bagi premis anda, berbincanglah dengan orang kompeten berdaftar JKKP atau hubungi JKKP.