Kursus Pertolongan Cemas: Bilangan First Aider di Tempat Kerja

Adakah majikan di Malaysia perlu melatih first aider?

Dari segi amalan, ya. Seksyen 15 Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 mewajibkan majikan memastikan, setakat yang praktik, keselamatan, kesihatan dan kebajikan pekerja, termasuk latihan dan prosedur kecemasan. JKKP menyatakan bahawa penyediaan kemudahan pertolongan cemas dan first aider memenuhi aspek kebajikan dalam kewajipan am ini.

Angka terperinci terdapat dalam Guidelines on First-Aid in the Workplace (Edisi Kedua, 2004) yang masih disiarkan oleh JKKP. Dokumen ini ialah panduan, bukan peraturan. Peraturan lama bagi kilang, iaitu peraturan 38 Peraturan-Peraturan Kilang dan Jentera (Keselamatan, Kesihatan dan Kebajikan) 1970, disenaraikan oleh JKKP sebagai telah dimansuhkan berikutan pemansuhan Akta Kilang dan Jentera 1967 pada 1 Jun 2024.

Pelanggaran kewajipan seksyen 15 ialah kesalahan di bawah seksyen 19, dengan denda sehingga RM500,000, penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya.

Berapa ramaikah first aider yang diperlukan di tempat kerja anda?

Jadual 4.1.1 garis panduan JKKP menjadi tanda aras. Tempat kerja berisiko rendah seperti pejabat memerlukan seorang first aider bagi kurang daripada 20 pekerja, dua orang bagi 21 hingga 150 pekerja, dan dua orang bagi setiap 150 pekerja seterusnya. Tempat kerja berisiko tinggi memerlukan seorang bagi setiap 20 pekerja atau sebahagian daripadanya, pada setiap syif.

Contoh: pejabat dengan 60 kakitangan dalam satu syif memerlukan dua orang first aider. Pejabat dengan 320 kakitangan memerlukan enam orang (tiga blok 150) serta bilik pertolongan cemas (first aid room). Kilang berisiko tinggi dengan 85 pekerja pada setiap syif (dua syif) memerlukan lima orang bagi setiap syif, iaitu sepuluh orang untuk dilatih.

• Syif. Setiap syif memerlukan first aider sendiri (perenggan 4.1.2); ambil kira first aider tambahan untuk menampung cuti dan pertukaran kakitangan.
• Premis dikongsi. Majikan prinsipal menyediakan first aider, atau majikan yang terlibat bersetuju secara bertulis tentang siapa yang akan menyediakannya (perenggan 4.1.3).
• Bahan kimia. First aider memerlukan latihan tambahan tentang keracunan bahan kimia dan penyahcemaran (perenggan 7.2). Lihat panduan CHRA kami.
• Premis terpencil. Ambil kira jarak ke klinik atau hospital terdekat (perenggan 3.2).

Apakah kandungan kursus first aider untuk tempat kerja?

Lampiran 2 garis panduan JKKP menetapkan kandungan minimum dalam dua bahagian. Bahagian Satu ialah bantuan hayat asas (basic life support): CPR, tercekik (choking) dan kedudukan pemulihan (recovery position). Bahagian Dua ialah pertolongan cemas dan bantuan hayat trauma asas (basic trauma life support): penilaian mangsa, kecederaan tulang belakang, renjatan (shock), patah tulang (fracture) dan luka. Kedua-duanya diakhiri dengan penilaian teori dan amali.

Penggunaan AED (automated external defibrillator) tidak disenaraikan dalam garis panduan 2004, tetapi BOFA OSHMed turut merangkuminya bagi tempat kerja yang menyediakan defibrilator.

Berapa lama tempoh sah sijil pertolongan cemas?

Garis panduan JKKP meminta first aider menghadiri kursus yang diiktiraf sekali setiap tiga tahun, dan meminta majikan merekodkan setiap tarikh latihan. Sijil kompetensi daripada St John Ambulans Malaysia dan Persatuan Bulan Sabit Merah Malaysia sah sehingga tiga tahun, jadi tempah kursus penyegaran (refresher course) sebelum sijil tamat tempoh.

Simpan daftar syif, tarikh kursus dan tarikh tamat tempoh sijil bagi setiap first aider. Garis panduan juga meminta rekod kes mangsa disimpan selama lima tahun, serta semakan tahunan kemudahan pertolongan cemas menggunakan senarai semak Lampiran 5.

Latihan dalaman atau kelas awam: yang manakah sesuai untuk syarikat anda?

Kelas awam (public class) sesuai untuk seorang atau dua orang kakitangan, atau pengganti antara kitaran latihan. Latihan dalaman (in-house training) pula sesuai jika anda memerlukan beberapa first aider serentak: satu sesi boleh meliputi semua syif, latihan senario menggunakan premis dan hazard anda sendiri, dan pekerja tidak perlu ke lokasi lain. Kelas dalaman lazimnya diberi sebut harga mengikut kumpulan, manakala kelas awam mengikut peserta.

Tempoh kursus berbeza-beza, daripada sesi sehari hingga program dua hari. Bandingkan kandungan kursus dan kaedah penilaian berdasarkan Lampiran 2, bukan bilangan hari sahaja.

Bagaimanakah cara membandingkan penyedia kursus pertolongan cemas?

Bandingkan apa yang dibuktikan oleh sijil, bukan yuran sahaja. Minta setiap penyedia menyatakan secara bertulis bagaimana kursusnya memenuhi Lampiran 2 garis panduan JKKP, cara peserta dinilai, siapa yang mengeluarkan sijil dan tempoh sahnya, serta latihan yang dimiliki jurulatih.

1. Laluan pengiktirafan. Lampiran 1 menyenaraikan institusi Kementerian Kesihatan, hospital di bawah Kementerian Pendidikan, NIOSH, MASTEM, Persatuan Bulan Sabit Merah Malaysia, St John Ambulans Malaysia, serta organisasi yang jurulatihnya dilatih oleh badan tersebut dan diluluskan oleh Ketua Pengarah JKKP.
2. Sukatan dan penilaian. Kedua-dua bahagian Lampiran 2, dengan ujian bertulis dan amali.
3. Sijil. Badan pengeluar, tempoh sah dan salinan rekod yang anda terima.
4. Jurulatih. Nama, kelayakan jurulatih dan nisbah jurulatih kepada peserta.

JKKP mendaftarkan penyedia latihan mengikut jenis kursus, dan senarai kategorinya tidak merangkumi pertolongan cemas. Semak skop sebenar pendaftaran penyedia berkenaan.

Apakah perkara lain yang perlu ada selain first aider terlatih?

First aider memerlukan kelengkapan dan perlu mudah dikenal pasti. Garis panduan JKKP meminta peti pertolongan cemas (first aid box) yang bertanda jelas dan lengkap di lokasi yang mudah dicapai, bilik pertolongan cemas jika terdapat lebih 150 pekerja, notis yang menamakan first aider dan lokasi mereka, serta lencana atau lilitan lengan.

• Peti pertolongan cemas. Lampiran 4 mengesyorkan 25 item, daripada pembalut dan sarung tangan hingga pelindung muka CPR. Simpan bahan pertolongan cemas sahaja dan gantikan item yang digunakan dengan segera.
• Premis besar. Sediakan peti yang mencukupi bagi kawasan tersebut dan semak setiap tahun menggunakan senarai semak Lampiran 5.

Untuk maklumat lanjut tentang kepentingan kemahiran pertolongan cemas di tempat kerja, baca artikel terdahulu kami, BOFA: why it matters in the workplace (bahasa Inggeris).

OSHMed Solutions Sdn Bhd, perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan di Kajang, Selangor, mengendalikan latihan Basic Occupational First Aid (BOFA) secara dalaman di premis majikan di seluruh Malaysia. Program ini merangkumi CPR dan penggunaan AED, penjagaan luka, luka melecur, patah tulang, terseliuh, kecederaan di tempat kerja, tercekik dan keracunan. OSHMed ialah penyedia latihan berdaftar JKKP bagi kursus Ergonomic Trained Person (ETP). Bagi BOFA, minta rangka kursus, kaedah penilaian dan butiran pensijilan bersama-sama sebut harga anda. Lihat perkhidmatan latihan kami.

Sebelum membuat keputusan: tiga bantahan biasa

Tiga bantahan sering melambatkan latihan first aider: kakitangan sudah menghadiri kelas CPR, tempat kerja hanya sebuah pejabat, dan first aider dilatih beberapa tahun lalu. Setiap satu dihuraikan di bawah berdasarkan garis panduan JKKP, supaya anda dapat melihat jurang sebenar sebelum menetapkan bajet.

"Kakitangan kami sudah menghadiri kelas CPR."

CPR hanyalah Bahagian Satu Lampiran 2. First aider tempat kerja juga memerlukan Bahagian Dua, dengan ujian amali.

"Kami hanya sebuah pejabat."

Tempat kerja berisiko rendah tetap memerlukan seorang first aider bagi kurang daripada 20 pekerja dan dua orang bagi 21 hingga 150 pekerja. Pejabat juga boleh berdepan kes pengsan, jatuh dan serangan jantung.

"First aider kami dilatih empat tahun lalu."

Garis panduan meminta kursus yang diiktiraf dihadiri semula setiap tiga tahun. Tempah kursus penyegaran dan kemas kini daftar latihan anda.

Soalan lazim

Langkah seterusnya

Gunakan perancang di atas, kemudian bandingkan keputusannya dengan senarai first aider dan tarikh sijil semasa. Penuhi kekurangan mengikut syif.

Seterusnya, lihat halaman kursus BOFA atau hantar keputusan anda melalui WhatsApp. Premis anda turut menggunakan bahan kimia? Baca panduan CHRA dan panduan OSH coordinator kami.

Sumber dan rujukan

Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat umum untuk majikan dan bukan nasihat undang-undang. Keperluan bergantung pada tempat kerja, proses dan undang-undang semasa. Untuk membuat keputusan bagi premis anda, berbincanglah dengan orang kompeten berdaftar JKKP atau hubungi JKKP.