Pemantauan Pendedahan Bahan Kimia (CEM): Bila, Berapa Kerap, Siapa
Pemantauan pendedahan bahan kimia (chemical exposure monitoring, CEM) mengukur jumlah bahan kimia berbahaya yang disedut pekerja anda. Di bawah peraturan 26 USECHH 2000, pemantauan ini wajib apabila penilaian risiko kesihatan bahan kimia (chemical health risk assessment, CHRA) menyatakannya perlu. Pemantauan dijalankan oleh juruteknik higien (hygiene technician) berdaftar JKKP dan diulang pada sela tidak melebihi enam bulan bagi bahan kimia Jadual II.
- MD (NNSMA, Rus)
- MScCH (Occ. Health, UKM)
- MBA (ARU, UK)
- OHD (NIOSH)
- MRO (AOEMM)
- TTT (HRDF)
- SSM 202001013523 (OSHMED Solutions Sdn Bhd)
- Penyedia latihan berdaftar JKKP SL/22/22/181036, sah hingga 21 Julai 2028
- Pendaftaran Penuh MMC 55275 (Dr. Wan Muhammad Zulhusni)
- Doktor Kesihatan Pekerjaan JKKP HQ/16/DOC/00/454
- DMAC/EDTCmed 263
- OEUK OEUK/2024/3751
OSHMed Solutions Sdn Bhd ialah perunding keselamatan dan kesihatan pekerjaan serta penyedia latihan berdaftar JKKP (ergonomik) di Kajang, Selangor. Kami bukan klinik. Ujian perubatan diatur melalui pusat yang diluluskan.
- CHRA menentukan sama ada pemantauan pendedahan diperlukan (peraturan 26(1) USECHH).
- Hanya juruteknik higien berdaftar JKKP boleh mengambil sampel, mengikut kaedah yang diluluskan.
- Sampel diri di zon pernafasan: minimum tiga bagi setiap bahan kimia dan kumpulan.
- Makmal yang diakreditasi SAMM menganalisis sampel; laporan diserahkan dalam sebulan.
- Bahan kimia Jadual II: ulang pemantauan pada sela tidak melebihi enam bulan.
- Simpan rekod pendedahan diri sekurang-kurangnya 30 tahun (peraturan 26(4)).
Apakah pemantauan pendedahan bahan kimia (CEM)?
Pemantauan pendedahan bahan kimia mengukur kepekatan bahan kimia berbahaya kepada kesihatan dalam udara yang disedut pekerja, kemudian membandingkan hasilnya dengan had pendedahan yang dibenarkan (permissible exposure limit) dalam Jadual I USECHH 2000. Hasil ini menunjukkan sama ada kawalan sedia ada mengekalkan pendedahan di bawah had. Pemantauan ini juga dikenali sebagai pemantauan udara atau industrial hygiene monitoring.
JKKP menetapkan kaedahnya dalam Guidelines on Monitoring of Airborne Chemical Hazardous to Health 2022. CEM hanya mengukur dan tidak menentukan langkah kawalan. Langkah kawalan ditentukan melalui CHRA, seperti yang diterangkan dalam panduan CHRA kami.
Bilakah undang-undang mewajibkan pemantauan pendedahan bahan kimia?
Apabila CHRA anda menyatakannya perlu. Peraturan 26(1) USECHH 2000 mewajibkan pemantauan jika penilaian menunjukkan pemantauan dikehendaki, atau perlu untuk memastikan pendedahan dikawal dengan secukupnya. Soalan lazim JKKP 2025 untuk juruteknik higien menambah bahawa setelah penaksir CHRA mengesyorkan CEM, majikan wajib melaksanakannya.
- Setiap CHRA mesti menyatakan sama ada pemantauan pendedahan diperlukan bagi setiap unit kerja (peraturan 9(2)(h)).
- Bahan kimia Jadual II, seperti plumbum, benzena, isosianat atau silika berhablur bebas, memerlukan pemantauan berulang (peraturan 26(2)).
- Kontraktor yang melakukan kerja untuk anda di premis anda turut diliputi (peraturan 4(1)(a)).
- Perubahan ketara pada kerja memerlukan CHRA dikaji semula, dan kajian itu boleh menambah atau menggugurkan pemantauan (peraturan 10).
Pembina skop CEM: sediakan permintaan sebut harga yang tepat
Jawab sembilan soalan ringkas. Jawapan anda membentuk ringkasan skop yang boleh dihantar kepada OSHMed melalui WhatsApp untuk sebut harga bertulis, atau dicetak untuk kelulusan dalaman. Tiada butiran peribadi atau perubatan diperlukan.
OSHMed menggunakan jawapan ini untuk menyediakan sebut harga bertulis. Ringkasan ini bukan sebut harga: juruteknik higien berdaftar akan mengesahkan kumpulan pendedahan, tempoh pensampelan dan bilangan sampel selepas tinjauan awal (preliminary survey) di premis anda (Garis Panduan JKKP 2022, bab 2).
Berapa kerapkah pemantauan pendedahan bahan kimia perlu diulang?
Bergantung pada bahan kimia dan keputusan terakhir. Bahan kimia Jadual II: sela tidak melebihi enam bulan sehingga penaksir berpuas hati bahawa pemantauan tidak lagi diperlukan (peraturan 26(2)). Bahan kimia lain: Garis Panduan JKKP 2022 menetapkan enam bulan bagi keputusan pada atau melebihi had, dan 12 bulan bagi keputusan separuh daripada had lapan jam atau lebih.
| Keadaan | Sela | Asas |
|---|---|---|
| Bahan kimia Jadual II | Tidak melebihi enam bulan, sehingga penaksir berpuas hati | Per. 26(2) |
| Keputusan pada atau melebihi had | Tidak melebihi enam bulan, selepas kawalan ditambah baik | Garis Panduan, bab 7 |
| Keputusan antara separuh daripada had lapan jam, iaitu aras tindakan (action level), dan had itu | Tidak melebihi 12 bulan | Garis Panduan 6.3.2, bab 7 |
| Ketiga-tiga sampel pertama di bawah 10% had | Had dianggap dipatuhi | Garis Panduan 2.5(a) |
| Dua keputusan berturut-turut, dengan selang sekurang-kurangnya tujuh hari, di bawah separuh daripada had lapan jam atau di bawah had jangka pendek (short-term exposure limit) atau had siling (ceiling limit) | Pemantauan boleh dihentikan (Jadual II: hanya apabila penaksir berpuas hati) | Garis Panduan, bab 7 |
Ringkasnya: bagi bahan kimia Jadual II, CEM ialah kewajipan berterusan setiap enam bulan, bukan ujian sekali sahaja.
Bagaimanakah pemantauan pendedahan bahan kimia dijalankan?
Melalui sembilan langkah dalam Garis Panduan JKKP 2022, bermula dengan tinjauan awal dan pengelompokan pekerja mengikut kumpulan pendedahan serupa (similar exposure group), diikuti pensampelan, ujian pematuhan (compliance test) dan laporan. Sampel diambil di zon pernafasan (breathing zone) setiap pekerja kerana had pendedahan merujuk kepada pendedahan diri; pemantauan kawasan (area monitoring) hanya membantu mengesan punca (Garis Panduan 1.6.1).
- Minimum tiga sampel bagi setiap bahan kimia dalam setiap kumpulan; kumpulan yang mempunyai kurang daripada tiga pekerja disampel semula pada hari atau syif lain (2.5).
- Enam sampel lagi jika mana-mana daripada tiga sampel pertama berada antara 10% had dan had itu, diikuti ujian pematuhan statistik ke atas kesemua sembilan keputusan (2.5, 6.3).
- Tempoh mengikut jenis had: sepanjang syif bagi had lapan jam, 15 minit bagi STEL dan had pendedahan maksimum (maximum exposure limit), serta sekurang-kurangnya tiga sampel pada waktu puncak bagi had siling (4.1 hingga 4.3).
- Pam yang ditentukur: disemak sebelum dan selepas pensampelan; ralat kadar aliran melebihi 10% membatalkan sampel (3.6).
Peraturan inilah yang menentukan sebut harga anda. Bilangan bahan kimia (setiap satu dengan kaedah yang diluluskan dan analisis makmal tersendiri), kumpulan pendedahan, keputusan yang hampir dengan had, tempoh syif dan had jangka pendek menentukan masa kerja di tapak, jadi juruteknik higien berdaftar tidak boleh menggugurkannya untuk menurunkan harga.
Mahu sebut harga CEM berdasarkan CHRA anda?
Kongsikan syor pemantauan dalam laporan CHRA anda, atau senarai bahan kimia, unit kerja dan bilangan pekerja. OSHMed akan membalas dengan sebut harga bertulis yang menyenaraikan bahan kimia, kumpulan pendedahan, sampel dan hasil kerja.
Apakah kandungan laporan pemantauan pendedahan bahan kimia?
Laporan mengikut format JKKP, diserahkan dalam tempoh sebulan selepas pemantauan dan dibentangkan kepada anda atau jawatankuasa keselamatan dan kesihatan. Laporan menamakan juruteknik higien dan nombor pendaftarannya, menerangkan cara pekerja dan masa pensampelan dipilih, membandingkan setiap keputusan dengan had, dan mengesyorkan sama ada serta bila pemantauan perlu diulang.
- Kaedah, nombor siri dan tarikh penentukuran (calibration) peralatan, serta justifikasi bilangan dan tempoh sampel.
- Keputusan bagi setiap bahan kimia dan kawasan kerja berbanding had, berserta analisis statistik apabila sembilan sampel diambil.
- Syor tentang pemantauan lanjut dan berkala, serta ringkasan laporan pemantauan terdahulu.
- Lampiran: sijil kompetensi, borang pemberitahuan yang ditandatangani, sijil penentukuran, borang pengiraan, sijil analisis makmal (certificate of analysis) dan pelan susun atur yang menunjukkan kedudukan pekerja (bab 7).
Nota JKKP tentang kesilapan lazim dalam laporan juruteknik higien menyenaraikan sijil penentukuran dan sijil analisis makmal yang tidak dilampirkan, andaian bagi tempoh yang tidak disampel yang tidak dinyatakan, dan borang pengesahan majikan yang tiada. Semak perkara ini sebelum menerima laporan.
Bagaimanakah cara membandingkan penyedia pemantauan pendedahan bahan kimia?
Bandingkan pelan pensampelan, bukan jumlah harga. Minta lima perkara yang sama daripada setiap penyedia: juruteknik higien berdaftar, kaedah yang diluluskan bagi setiap bahan kimia, makmal yang diakreditasi, strategi pensampelan bertulis dan format laporan penuh JKKP. Sebut harga yang tidak dapat menunjukkan kelima-lima perkara ini tidak boleh dibandingkan secara adil.
| Semakan | Perkara yang perlu diminta | Asas |
|---|---|---|
| Pendaftaran | Nama dan nombor pendaftaran juruteknik higien, sah pada tarikh pensampelan, disemak melalui semakan orang kompeten myKKP | Per. 26(3); Akta 514 s.31B |
| Kaedah | Kaedah yang disahkan (validated method) bagi setiap bahan kimia, contohnya kaedah US NIOSH atau US OSHA | Per. 26(1); Garis Panduan 4.5 |
| Makmal | Akreditasi SAMM daripada Jabatan Standard Malaysia, atau badan setaraf, yang meliputi setiap kaedah analisis | Garis Panduan 5.1; Soalan Lazim HT1, A5 |
| Strategi | Sampel diri (personal samples) mengikut kumpulan pendedahan, minimum tiga bagi setiap bahan kimia, dengan tempoh mengikut jenis had | Garis Panduan 2.5, 4.1 hingga 4.4 |
| Notis kepada JKKP | Pemantauan dimaklumkan kepada JKKP sekurang-kurangnya 14 hari sebelum kerja | Nota JKKP tentang laporan HT1 |
Perkara yang tidak termasuk dalam sebut harga CEM: kerja kawalan, pengawasan perubatan (medical surveillance) bagi bahan kimia Jadual II melalui perkhidmatan kesihatan tempat kerja kami (lihat panduan pengawasan perubatan), dan ujian kelengkapan pengalihudaraan ekzos setempat (local exhaust ventilation, LEV) pada sela tidak melebihi 12 bulan oleh juruteknik higien yang berdaftar bagi kerja itu (HT2, peraturan 17). Nasihat tentang perkara ini perlu merujuk kepada CHRA supaya laporan tidak bercanggah.
Apakah kos jika pemantauan dilewatkan atau tidak dibuat?
Kosnya lebih tinggi daripada kos pemantauan. USECHH tidak menetapkan penalti sendiri, jadi seksyen 51 Akta 514 terpakai: denda sehingga RM100,000, penjara sehingga setahun, atau kedua-duanya, serta denda sehingga RM2,000 sehari selagi kesalahan berterusan. Pengarah dan pengurus boleh didakwa bersama syarikat (seksyen 52).
Pemantauan oleh orang yang tidak berdaftar ialah kesalahan berasingan, dengan denda sehingga RM100,000 (Akta 514, seksyen 31B dan Jadual Kelima, butiran 6).
OSHMED Solutions Sdn Bhd di Kajang, Selangor, berkhidmat untuk majikan di seluruh Malaysia dan menyediakan sebut harga bertulis. OSHMed merangka skop dan menyelaras pemantauan pendedahan bahan kimia berdasarkan CHRA anda. Pemantauan dijalankan oleh juruteknik higien berdaftar JKKP, seperti yang dikehendaki peraturan 26(3), dan diakhiri dengan laporan bertulis yang menamakan orang berdaftar yang bertanggungjawab serta nombor pendaftaran myKKP mereka, supaya anda boleh menyemaknya dalam daftar JKKP. Lihat perkhidmatan penilaian dan senarai perkhidmatan kami.
- CHRA anda mengesyorkan pemantauan pendedahan, tetapi pemantauan belum dibuat.
- Pekerja mengendalikan bahan kimia Jadual II dan pusingan terakhir dibuat lebih daripada lima bulan lalu.
- Keputusan terakhir melebihi separuh daripada had lapan jam dan tempoh 12 bulan hampir tamat.
- Anda menukar bahan kimia, proses atau sistem pengudaraan, atau JKKP telah mengarahkan kajian semula.
Sebelum membuat keputusan: tiga bantahan biasa
Tiga bantahan sering timbul apabila majikan merancang pemantauan pendedahan bahan kimia: pemantauan sudah dibuat tahun lalu, pegawai keselamatan sudah ada alat pengesan gas, dan sampel kawasan kelihatan lebih jimat. Setiap satu disemak di bawah berdasarkan USECHH 2000, Akta 514 dan Garis Panduan JKKP 2022, supaya keputusan anda berpandukan peraturan.
"Kami sudah buat pemantauan tahun lalu."
Bagi bahan kimia Jadual II, setahun sekali tidak memadai kerana selanya tidak melebihi enam bulan (peraturan 26(2)). Bagi bahan kimia lain, keputusan pada atau melebihi had juga bermakna pemantauan semula dalam tempoh enam bulan.
"Pegawai keselamatan kami ada alat pengesan gas."
Alat bacaan terus (direct-reading instruments) membantu mengesan punca, tetapi alat ini boleh bertindak balas terhadap bahan lain dan memberikan bacaan palsu (Garis Panduan 3.2). Selain pemeriksaan sebelum memasuki ruang terkurung (confined space), pemantauan mesti dijalankan oleh juruteknik higien berdaftar (peraturan 26(3)).
"Sampel kawasan lebih jimat."
Had pendedahan merujuk kepada pendedahan diri di zon pernafasan, jadi sampel kawasan sahaja tidak dapat membuktikan pematuhan (Garis Panduan 1.6.1). Sampel kawasan tetap berguna untuk mengesan punca dan memilih pekerja yang perlu disampel.
Soalan lazim
Apakah pemantauan pendedahan bahan kimia?
Pemantauan ini mengukur bahan kimia berbahaya kepada kesihatan dalam udara yang disedut pekerja menggunakan pensampel diri di zon pernafasan dan analisis makmal, kemudian membandingkan keputusannya dengan had pendedahan yang dibenarkan dalam Jadual I USECHH 2000.
Berapa kerapkah pemantauan pendedahan bahan kimia diwajibkan di Malaysia?
Bagi bahan kimia Jadual II, pada sela tidak melebihi enam bulan sehingga penaksir berpuas hati bahawa pemantauan tidak lagi diperlukan (peraturan 26(2)). Bagi bahan kimia lain, Garis Panduan JKKP 2022 menetapkan enam bulan bagi keputusan pada atau melebihi had, dan 12 bulan bagi keputusan antara separuh daripada had lapan jam dan had itu.
Siapakah yang boleh menjalankan pemantauan pendedahan bahan kimia?
Hanya juruteknik higien yang berdaftar dengan JKKP (peraturan 26(3)), kecuali pemeriksaan gas dan oksigen sebelum memasuki ruang terkurung. Semak nama dan nombor pendaftarannya melalui semakan orang kompeten myKKP. Pemantauan tanpa pendaftaran boleh dikenakan denda sehingga RM100,000 (Akta 514, seksyen 31B).
Perlukah kami membuat CEM jika CHRA tidak mengesyorkannya?
Tidak, kerana kewajipan di bawah peraturan 26(1) bergantung pada CHRA. Soalan lazim JKKP 2025 menyatakan bahawa keperluan CEM berdasarkan syor penaksir CHRA. Kaji semula CHRA selepas perubahan ketara pada kerja, selepas lima tahun, atau apabila diarahkan JKKP (peraturan 10).
Apakah peralatan yang digunakan untuk pemantauan pendedahan bahan kimia?
Pam pensampelan berkuasa bateri dengan penapis, tiub penjerap atau impinger, atau lencana pensampel pasif, dipilih mengikut kaedah yang disahkan bagi setiap bahan kimia. Alat bacaan terus membantu mengesan punca. Pam ditentukur sebelum dan selepas setiap pusingan (Garis Panduan JKKP 2022, bab 3).
Langkah seterusnya
Cari syor pemantauan dalam CHRA anda, kemudian lengkapkan pembina skop di atas, atau hantar senarai bahan kimia, unit kerja, bilangan pekerja dan corak syif. OSHMed akan membalas dengan sebut harga bertulis yang boleh dibandingkan baris demi baris.
Ada risiko bising juga di premis yang sama? Kami boleh merancangnya dalam lawatan tapak yang sama. Lihat panduan penaksiran risiko bising kami.
Dapatkan sebut harga CEM bertulis untuk premis anda
Hantar ringkasan skop melalui WhatsApp atau borang sebut harga. Jika melibatkan bahan kimia Jadual II, kami turut merancang pusingan ulangan setiap enam bulan bersama anda.
Sumber dan rujukan
Disemak berdasarkan dokumen rasmi di bawah pada 29 Oktober 2026. Undang-undang boleh berubah: sentiasa sahkan versi terkini di laman web JKKP.
- Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Penggunaan dan Standard Pendedahan Bahan Kimia Berbahaya kepada Kesihatan) 2000, P.U. (A) 131/2000 (peraturan 2, 4, 9, 10, 17, 26, 30, Jadual I dan II), Jabatan Peguam Negara, diterbitkan oleh JKKP
- Guidelines on Monitoring of Airborne Chemical Hazardous to Health 2022 (Garis Panduan Pemantauan Bahan Kimia Berbahaya di Udara kepada Kesihatan 2022), bab 1 hingga 7, JKKP
- Soalan Lazim / FAQ Hygiene Technician 1 (HT1) 2025 (soalan 1 hingga 8), JKKP
- Kesalahan Umum Laporan Juruteknik Higien 1 (HT1) (2022), Bahagian Pengurusan Kimia, JKKP
- Juruteknik Higien 1: tugas, kelayakan dan pendaftaran, JKKP
- Juruteknik Higien 2: pemeriksaan dan ujian kelengkapan kawalan kejuruteraan, JKKP
- Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (Akta 514), cetakan semula termasuk Akta A1648 (seksyen 31B, 51, 52, Jadual Kelima), JKKP
- Senarai Kelulusan / Kebenaran, termasuk semakan orang kompeten myKKP, JKKP
Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat umum untuk majikan dan bukan nasihat undang-undang. Keperluan bergantung pada tempat kerja, proses dan undang-undang semasa. Untuk membuat keputusan bagi premis anda, berbincanglah dengan orang kompeten berdaftar JKKP atau hubungi JKKP.